Khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai

Thời gian qua, người dân các xã phía Tây Yên Tử trồng các loại cây dược liệu như: Sâm nam, ba kích, hoài sơn, dổi xanh… với diện tích ngày càng tăng. Anh Đỗ Văn Toàn, thôn Tuấn An là chủ khu vườn cây dược liệu quy mô lớn nhất ở xã Tuấn Đạo. Từ năm 2000 đến nay, sau khi tham gia lớp tập huấn về trồng, chăm sóc ba kích tím dưới tán rừng, anh từng bước chuyển đổi mô hình độc canh trồng keo, vải thiều nghèo kiệt sang xen canh các loài cây dược liệu. Hiện nay, gia đình anh có hơn 107 nghìn cây thuộc 55 loại dược liệu quý như: Sâm đương quy, sâm nam, đan sâm, đằng sâm, long não, hoàng đằng… Qua các kết quả xét nghiệm của cơ quan chuyên môn khẳng định, chất lượng dược liệu trồng trên địa hình đồi núi xã Tuấn Đạo đạt chất lượng cao nên thương nhân nhiều nơi tìm về đặt mua. Để duy trì và mở rộng hướng phát triển, anh Toàn đang làm thủ tục thành lập hợp tác xã, xây dựng quy trình khép kín từ nhân giống, chăm sóc đến chế biến, bào chế thành sản phẩm trà, cao, tinh chất, giúp nâng cao giá trị kinh tế so với bán thô sản phẩm tươi ra thị trường.

Lãnh đạo xã Tuấn Đạo kiểm tra mô hình trồng cây dược liệu tại gia đình anh Đỗ Văn Toàn, thôn Tuấn An.

Tương tự, ở thôn Đoàn Kết, xã Tây Yên Tử, ông Nguyễn Văn Toản có 25 ha đất rừng kinh tế. Nhiều năm trước, gia đình chỉ trồng keo và bạch đàn lấy gỗ trên diện tích đất này. Từ năm 2018, khi Khu du lịch tâm linh – sinh thái Tây Yên Tử đưa vào khai thác, ông đã bàn với người thân đầu tư cây giống, phân bón và thuê nhân công chuyển gần 10 ha đất rừng sang trồng xen canh cây đặc sản bản địa gồm: Dổi, ba kích, sâm nam, hoài sơn (củ mài) – những vị thuốc quý trong Đông y. Nhờ áp dụng đúng kỹ thuật nên cây trồng sinh trưởng tốt.

Ông Toản chia sẻ: “Mục đích của tôi là khôi phục cây dược liệu quý của núi rừng Yên Tử. Sản phẩm sẽ được bán làm quà cho du khách, còn lại cung cấp cho các doanh nghiệp, hợp tác xã chế biến”. Không chỉ tạo việc làm tại chỗ, từ khai thác rừng trồng luân phiên theo chu kỳ và cây dược liệu giúp gia đình ông Toản có thêm nguồn thu bình quân mỗi năm từ 500 – 700 triệu đồng.

Bắc Ninh hiện có khoảng 796 ha cây dược liệu, tổng sản lượng ước đạt 8.937 tấn, tập trung nhiều ở các xã thuộc huyện Sơn Động, Lục Nam trước đây như: An Lạc, Dương Hưu, Lục Sơn, Sơn Động, Tây Yên Tử, Tuấn Đạo, Vân Sơn, Yên Định… Theo tính toán, sau 5 năm được khai thác, 1 ha sâm nam sẽ cho hơn 10 tấn củ tươi, trị giá gần 3 tỷ đồng; ba kích tím sau 4 năm thu hoạch, bình quân đạt 15 tấn/ha, trị giá hơn 2 tỷ đồng… cao hơn nhiều so với cây trồng khác trên cùng đơn vị diện tích. So với nhiều cây trồng khác, cây dược liệu cho giá trị kinh tế cao nên những năm gần đây diện tích gieo trồng ngày càng mở rộng. Tại các địa phương, nông dân trồng xen trên đất lâm nghiệp, đất vườn nhà và chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa kém hiệu quả.

Ngoài diện tích cây dược liệu do người dân gieo trồng, trên địa bàn tỉnh có khoảng 20,4 nghìn ha rừng tự nhiên, trong đó có 13,7 nghìn ha rừng bảo tồn có cây dược liệu sinh trưởng. Theo đánh giá của Chi cục Kiểm lâm tỉnh, công tác bảo tồn, khai thác cây dược liệu dưới tán rừng tự nhiên ở khu vực này bảo đảm theo quy định, góp phần tạo việc làm, thu nhập cho người dân gắn với bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên.

Đẩy mạnh liên kết sản xuất, chế biến

Theo định hướng của Chính phủ, tỉnh Bắc Ninh nằm trong vùng phát triển cây dược liệu tập trung tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Xác định cơ chế, chính sách hỗ trợ là động lực khuyến khích nông dân đưa cây trồng mới vào canh tác, thời gian qua, Hội Nông dân tỉnh đã chủ trì triển khai Đề án “Phát triển vùng ba kích tím hàng hóa tại huyện Sơn Động giai đoạn 2022 – 2026”, nay tiếp tục triển khai tại các xã: Yên Định, Tuấn Đạo, Tây Yên Tử, An Lạc, Sơn Động, Dương Hưu. Theo đó, từ khi có Đề án, Hội Nông dân tỉnh mở lớp bồi dưỡng, chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ 70% chi phí mua cây giống, chế phẩm xử lý đất trồng. Đến nay, tổng số cây trồng được hỗ trợ là 154 nghìn cây giống, trồng trên diện tích 28,3 ha của 64 hộ gia đình.

Cùng với nguồn lực hỗ trợ, các gia đình tham gia Đề án còn chủ động bố trí nguồn lực đầu tư hệ thống tưới nước tự động, nhà giàn cho cây leo bám. Một số chủ hộ còn mạnh dạn thành lập hợp tác xã để chủ động tổ chức sản xuất, chế biến theo chuỗi liên kết. Đơn cử như tại xã Sơn Động, từ nguồn kinh phí Hội Nông dân tỉnh hỗ trợ hơn 2 tỷ đồng và nguồn lực hiện có, Hợp tác xã Dịch vụ thương mại An Lập mới đầu tư xây dựng nhà xưởng, lắp đặt dây chuyền sản xuất rượu (trong đó có sản phẩm rượu ba kích) tự động, liên hoàn, công suất cao.

Thực tế cho thấy, phát triển cây dược liệu dưới tán rừng Tây Yên Tử không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn có ý nghĩa lớn về môi trường và xã hội, giúp tăng độ che phủ rừng, bảo vệ hệ sinh thái, chống xói mòn đất, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho người dân. Tuy vậy, theo đánh giá của ngành Nông nghiệp và Môi trường, phát triển cây dược liệu vẫn mang tính tự phát, quy mô nhỏ. Số lượng cơ sở sơ chế, chế biến và thu mua cây dược liệu còn ít. Hiện các xã vùng cao chưa thu hút được doanh nghiệp vào xây dựng nhà máy chế biến dược liệu. Bên cạnh đó, hoạt động khai thác có nơi chưa bài bản, khoa học, tiềm ẩn nguy cơ suy thoái nguồn tài nguyên và mất cân bằng sinh thái rừng.

Để khai thác, phát huy hiệu quả giá trị cây dược liệu dưới tán rừng Tây Yên Tử, các ngành chức năng của tỉnh đang tích cực vào cuộc đồng hành với người dân. Theo đồng chí Lã Văn Đoàn, Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh, đơn vị tiếp tục phối hợp cùng chính quyền địa phương triển khai Đề án. Trong đó tập trung xây dựng vùng trồng ổn định, chất lượng cao; liên kết với các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp có đủ năng lực để thực hiện chuyển giao công nghệ sản xuất các sản phẩm từ ba kích tươi sang dạng cao, rượu hoặc sấy khô giúp thuận tiện trong quá trình bảo quản, vận chuyển và tiêu thụ. Hiện nay, các sở: Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, Liên minh Hợp tác xã tỉnh cũng có kế hoạch hỗ trợ các hộ sản xuất, kinh doanh sản phẩm dược liệu xây dựng nhãn hiệu hàng hóa, bao bì, nhãn mác, tem truy xuất nguồn gốc theo tiêu chuẩn; tạo điều kiện để quảng bá sản phẩm, tham gia các sàn thương mại điện tử, xúc tiến thương mại và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm.

Nguồn: Báo Bắc Ninh