Bắc Ninh: Giữ gìn bản sắc gắn với đổi mới sản phẩm
11/08/2026 16:10
Là vùng đất “trăm nghề” gắn liền với những thương hiệu nổi tiếng như tranh Đông Hồ, gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, gốm Phù Lãng, tre trúc Xuân Lai, mỳ Thủ Dương, rượu làng Vân, bún bánh Đa Mai…, các làng nghề Bắc Ninh không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế mà còn là nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa Kinh Bắc. Khắc phục những điểm nghẽn về hạ tầng, môi trường và thị trường để giữ nghề truyền thống đang trở thành yêu cầu cấp thiết.
Vùng đất trăm nghề
Tỉnh Bắc Ninh hiện có 87 làng nghề, làng nghề truyền thống và 7 nghề truyền thống. Trong đó, 27/87 làng nghề, làng nghề truyền thống và 7 nghề truyền thống đã được UBND tỉnh công nhận danh hiệu; còn 60 làng nghề chưa được công nhận danh hiệu. Hoạt động sản xuất của các làng nghề tập trung vào ba nhóm chính gồm: Chế biến, bảo quản nông, lâm, thủy sản; sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ, đồ gỗ, mây tre đan, gốm sứ; sản xuất, kinh doanh sinh vật cảnh.
![]() |
| Lãnh đạo Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn thăm mô hình sản xuất tại Hợp tác xã Mây tre đan Ngọc Quyết, xã Tân Chi. |
Thôn Xuân Hội (xã Tân Chi) có 745 hộ dân, trong đó có 84% số hộ làm nghề mây, tre đan, thu hút hơn 900 lao động, chủ yếu là người cao tuổi. Nhiều sản phẩm đạt chứng nhận OCOP, được doanh nghiệp thu mua để xuất khẩu. Bà Nguyễn Thị Thúy, 62 tuổi, ở thôn Xuân Hội chia sẻ: “Từ nhỏ tôi được mẹ dạy đan rổ, rá, giần, sàng, rọ tôm. Đến nay, gia đình vẫn luôn gìn giữ nghề của ông cha để lại và truyền cho con cháu. Công việc này có thể tranh thủ lúc nông nhàn và có thêm thu nhập”.
Ở làng nghề mỳ Chũ Thủ Dương, xã Nam Dương, hoạt động sản xuất diễn ra quanh năm. Từ sáng sớm đến đêm khuya, các gia đình tất bật ngâm gạo, tráng bánh, phơi, sấy, đóng gói sản phẩm để kịp giao hàng cho khách. Bên cạnh sản phẩm mỳ truyền thống, các hộ sản xuất, hợp tác xã còn tích cực đổi mới bao bì, cho ra thị trường sản phẩm mới với chất lượng cao cấp như: Mỳ sợi to (phở), mỳ gạo lứt, mỳ rau củ quả… Nhiều sản phẩm đã khẳng định chỗ đứng trên thị trường trong nước và xuất khẩu.
Ông Lưu Văn Khải, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, các làng nghề truyền thống không chỉ lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của từng vùng quê mà còn trở thành động lực phát triển kinh tế nông thôn. Riêng nhóm làng nghề chế biến, bảo quản nông, lâm, thủy sản tạo việc làm cho khoảng 2.800 lao động, thu nhập bình quân từ 7,5-8,8 triệu đồng/người/tháng. Năm 2025, doanh thu của nhóm này đạt khoảng 536 tỷ đồng, tăng hơn 31% so với năm 2020. Nhiều sản phẩm được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, đạt chứng nhận OCOP từ 3 sao trở lên, góp phần nâng cao giá trị nông sản và sức cạnh tranh của sản phẩm địa phương.
Bên cạnh đó, danh tiếng các sản phẩm làng nghề như tranh dân gian Đông Hồ, đồ gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, gốm Phù Lãng… đã vượt ra khỏi phạm vi địa phương, trở thành biểu tượng văn hóa đặc sắc của vùng đất Kinh Bắc, khẳng định tài hoa, sức sáng tạo của các thế hệ nghệ nhân.
|
Bắc Ninh hiện có 87 làng nghề, làng nghề truyền thống và 7 nghề truyền thống. Trong đó, 14 làng nghề, 13 làng nghề truyền thống và 7 nghề truyền thống đã được UBND tỉnh |
Mặc dù thời gian qua, Bắc Ninh có nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ bảo tồn và phát triển làng nghề song áp lực từ các sản phẩm công nghiệp và nhu cầu tiêu dùng thay đổi khiến nhiều nghề truyền thống dần mất chỗ đứng. Những nghề như làm cày bừa hay nón lá gần như không còn đáp ứng nhu cầu của xã hội hiện đại. Nhiều làng nghề làm giấy dó, mây tre đan, chẻ tăm lụa, làm nón lá… chỉ còn vài chục, thậm chí vài hộ duy trì sản xuất.
Một thách thức khác là thiếu lực lượng lao động kế cận. Trong bối cảnh chuyển đổi số và thị trường lao động ngày càng sôi động, phần lớn lao động trẻ lựa chọn làm việc tại khu công nghiệp, thu nhập ổn định hơn. Những người còn gắn bó với nghề chủ yếu là lao động lớn tuổi, làm thời vụ nên rất khó để làm ra sản phẩm có tính kỹ thuật cao.
Tại Hợp tác xã Mây tre đan Ngọc Quyết, xã Tân Chi, mỗi tháng trung bình cung ứng ra thị trường 7.000 sản phẩm các loại; thị trường tiêu thụ chủ yếu là xuất khẩu. Theo ông Đặng Ngọc Quyết, Giám đốc Hợp tác xã, số lượng đơn đặt hàng lớn nhưng sự phát triển công nghiệp hóa đã thu hút lao động trẻ chuyển hướng sang làm công nhân trong các nhà máy, xí nghiệp. Thêm nữa, thu nhập có sự chênh lệch quá lớn khiến làng nghề khó thu hút nhân lực trẻ. Đa số lao động gắn bó với nghề đều trung tuổi. Để bảo tồn và phát triển nghề truyền thống, ông Quyết mong muốn Nhà nước có chính sách hỗ trợ đặc thù cho nhân lực làm nghề truyền thống.
Cùng với đó, ô nhiễm môi trường vẫn là “điểm nghẽn” của nhiều làng nghề khi hoạt động sản xuất diễn ra tại khu dân cư. Nước thải, khí thải và chất thải rắn ở một số nơi chưa được xử lý triệt để. Hiện toàn tỉnh còn khoảng 60 làng có nghề đặc trưng nhưng chưa đủ điều kiện được công nhận làng nghề do chưa đáp ứng tiêu chí về bảo vệ môi trường.
Chuyển đổi để thích ứng
Để phát triển trong môi trường hội nhập, nhiều hộ sản xuất, hợp tác xã và cơ sở làng nghề đã chủ động chuyển đổi phương thức sản xuất, đầu tư công nghệ, xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ, từng bước thích ứng với xu thế phát triển mới.
![]() |
| Sản xuất bún tại Hợp tác xã Sản xuất bún bánh Thắng Thủy, phường Đa Mai. |
Tiêu biểu là Hợp tác xã Sản xuất bún bánh Đa Mai (phường Đa Mai) đã đầu tư hệ thống bể biogas 60 m³, bể lọc ba ngăn 120 m³ để xử lý nước thải, đưa dây chuyền sản xuất tự động vào vận hành với công suất khoảng 4 tấn bún thành phẩm mỗi ngày. Nhiều doanh nghiệp tại các làng nghề gỗ mỹ nghệ chuyển hướng sang sản xuất các sản phẩm nội thất chung cư, thay đổi cách tiếp cận khách hàng và tiêu thụ thông qua sàn thương mại điện tử; chuyển đổi từ sản xuất những sản phẩm truyền thống là bàn, ghế, tủ, sập, kệ… sang dòng sản phẩm tâm linh, trang trí để xuất khẩu.
Nỗ lực của từng hộ sản xuất hay hợp tác xã là chưa đủ mà các cấp chính quyền cần có các cơ chế, chính sách mang tính chiến lược. Theo đồng chí Bùi Quang Phát, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn 2026-2030, tỉnh ưu tiên đầu tư hoàn thiện hạ tầng và cải thiện môi trường làng nghề; xây dựng các khu trưng bày, giới thiệu sản phẩm; phát triển điểm du lịch làng nghề gắn với trải nghiệm văn hóa; đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Tỉnh tiếp tục công nhận danh hiệu đối với các làng nghề đủ điều kiện, quan tâm khôi phục những nghề truyền thống có nguy cơ mai một. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển sản phẩm OCOP và thương mại điện tử; công nhận danh hiệu nghệ nhân, thợ giỏi truyền cảm hứng và kỹ năng cho các thế hệ kế cận. Triển khai các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, truyền nghề cho lao động trẻ; khuyến khích các hộ sản xuất, nghệ nhân sáng tạo sản phẩm trên nền tảng giá trị truyền thống.
Làng nghề truyền thống là kết tinh của lịch sử, văn hóa và tinh hoa lao động qua nhiều thế hệ. Giữ gìn và phát triển làng nghề không chỉ là gìn giữ những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ mà còn tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân và đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế địa phương. Khi truyền thống kết hợp hài hòa với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và tư duy thị trường, các làng nghề Bắc Ninh sẽ có thêm động lực để vươn xa.





